ندای هرمزگان- دکتر صمیم ارزانی
اهدای خون یکی از آن اقدامات انساندوستانهای است که شاید در ظاهر ساده به نظر برسد، اما تأثیر آن میتواند برابر با نجات یک زندگی باشد. در دنیایی که روزانه هزاران نفر به دلایل مختلفی مانند تصادفات جادهای، جراحیهای سنگین، زایمانهای پرخطر، بیماریهای خونی مانند تالاسمی، هموفیلی و سرطان نیاز فوری به خون دارند، وجود افرادی که داوطلبانه و بدون هیچ چشمداشتی خون خود را اهدا میکنند، نعمتی بزرگ برای جامعه محسوب میشود. اهمیت این موضوع تا آنجاست که سازمان جهانی بهداشت هر سال ۱۴ ژوئن را به عنوان «روز جهانی اهدای خون» نامگذاری کرده تا هم از اهداکنندگان تجلیل شود و هم توجه عمومی به این امر حیاتی بیشتر جلب گردد.
یکی از نکات قابل توجه در مورد خون این است که با وجود پیشرفتهای گسترده علم پزشکی، هنوز جایگزینی مصنوعی برای آن پیدا نشده است. این یعنی تنها راه تأمین خون مورد نیاز بیماران، از طریق اهدا توسط انسانهای سالم است. بانکهای خون، علیرغم تمام تلاشها، همواره با کمبود مواجهاند، بهویژه در زمانهایی مانند تعطیلات، حوادث طبیعی یا بحرانهای بهداشتی مثل همهگیریها. در چنین شرایطی، نیاز به خون نه تنها کاهش نمییابد، بلکه گاه بهطور قابل توجهی افزایش پیدا میکند. حال تصور کنید فردی که جانش به تزریق چند واحد خون وابسته است، تنها به این دلیل که خون سازگار با بدنش در دسترس نیست، زندگی خود را از دست بدهد. این واقعیتی تلخ و دردناک است که با افزایش فرهنگ اهدای خون میتوان به سادگی از وقوع آن جلوگیری کرد.
اهداکنندگان خون، قهرمانان بینام و نشان جوامع انسانی هستند. آنان بدون اینکه بدانند خونشان به چه کسی خواهد رسید یا چه اثری بر زندگی یک فرد خواهد گذاشت، تنها با انگیزهای درونی و حس مسئولیت اجتماعی، قدم در این راه میگذارند. در واقع، اهدای خون تنها یک عمل فیزیکی نیست، بلکه یک تصمیم اخلاقی و انسانی است. بسیاری از افرادی که بهطور منظم خون اهدا میکنند، خود را عضوی از زنجیره زندگی میدانند و حس مشارکت در نجات جان دیگران، برایشان لذتی وصفناپذیر به همراه دارد. این حس، چیزی فراتر از انجام وظیفه است؛ نوعی آرامش درونی و رضایت قلبی که با هیچ پاداش مادی قابل مقایسه نیست.
از منظر پزشکی نیز، اهدای خون مزایایی برای خود اهداکننده دارد. هر بار اهدای خون، موجب تحریک مغز استخوان برای تولید سلولهای جدید خونی میشود که این روند باعث افزایش شادابی و نشاط عمومی فرد میشود. همچنین کنترل منظم سلامت، فشار خون، هموگلوبین و سایر شاخصهای بدنی که در زمان اهدا بررسی میشوند، به فرد این امکان را میدهد که در صورت بروز مشکل احتمالی، سریعتر از آن آگاه شود. افزون بر آن، مطالعاتی وجود دارد که نشان میدهد اهداکنندگان منظم، در درازمدت با کاهش احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و تجمع بیش از حد آهن در بدن مواجهاند. بنابراین، اهدای خون نه تنها به دیگران کمک میکند، بلکه فرصتی است برای مراقبت از سلامتی خود فرد.
نکته قابل توجه دیگر آن است که در بسیاری از کشورها، اهدای خون به یک رفتار فرهنگی و منظم تبدیل شده است. برنامههای ملی اهدای خون، آموزشهای مستمر و ایجاد فضایی امن و دلگرمکننده در مراکز انتقال خون، باعث شدهاند که افراد بیشتری به این اقدام تمایل پیدا کنند. در ایران نیز در سالهای اخیر، آگاهی مردم نسبت به اهمیت این موضوع افزایش یافته و خوشبختانه شمار قابل توجهی از مردم به صورت منظم خون اهدا میکنند. با این حال، هنوز فاصله زیادی با نقطه ایدهآل وجود دارد. برای دستیابی به یک نظام پایدار در تأمین خون، لازم است که همه افراد سالم و واجد شرایط، اهدای خون را به عنوان بخشی از سبک زندگی خود بپذیرند.
شاید بسیاری از افراد تصور کنند که اهدای خون فقط در شرایط خاص یا سنین بالا کاربرد دارد. در حالی که بسیاری از اهداکنندگان بین ۱۸ تا ۶۵ سال هستند و با داشتن شرایط جسمی مناسب، میتوانند تا چهار بار در سال خون اهدا کنند. جالب است بدانیم که با هر بار اهدای خون، میتوان جان حداقل سه نفر را نجات داد. این آماری است که تأملبرانگیز است و ارزش معنوی این کار را بیشتر نمایان میسازد.
در کنار همه اینها، باید به اهمیت آموزش و اطلاعرسانی نیز توجه ویژهای داشت. بسیاری از افراد به دلیل ترس، ناآگاهی یا باورهای اشتباه، از اهدای خون خودداری میکنند. در حالی که فرآیند اهدای خون در فضایی کاملاً استریل و با رعایت همه نکات بهداشتی انجام میشود، کاملاً بیخطر است و تنها چند دقیقه زمان میبرد. اطلاعرسانی صحیح، رفع باورهای نادرست و ایجاد فضای مشوق، میتواند گامی مؤثر در جذب اهداکنندگان جدید باشد.
در نهایت، اهدای خون اقدامی ساده اما سرشار از معناست. در دنیایی که گاه انسانها از یکدیگر فاصله گرفتهاند و منافع شخصی بر هر چیز دیگری مقدم شده، اهدای خون میتواند نشانی از بازگشت به اصالت انسانیت باشد؛ یادآوری این حقیقت که زندگی ما به هم پیوسته است، و شاید روزی خود ما یا یکی از عزیزانمان نیازمند همین قطرههای زندگیبخش شویم. بیایید با این باور، با این احساس مسئولیت و با این عشق به زندگی، آستینها را بالا بزنیم و بخشی از زنجیره نجات جان دیگران باشیم.
