ندای هرمزگان – دکتر صمیم ارزانی
خشونت جنسی یکی از عمیقترین زخمهایی است که میتواند بر پیکر یک انسان وارد شود؛ زخمی که نه تنها تن که روان را نیز تا سالها درگیر میکند. با این حال، آنچه این رنج را مضاعف میسازد، سکوت اجباریای است که جامعه بر قربانی تحمیل میکند. تابوی صحبت کردن درباره تجاوز، ریشه در لایههای ناخودآگاه جمعی ما دارد؛ جایی که ترس از قضاوت، سرزنش و طرد شدن، صدای قربانی را خفه میکند. بسیاری از بازماندگان، نه از خود حادثه که از واکنش اطرافیان میهراسند: نگاههای مشکوک، پرسشهای کنجکاوانه، و بدتر از همه، این انگ که «خودش مقصر بوده است».
این پدیده را از منظر روانکاوانه میتوان به «مکانیسم دفاعی فرافکنی» در سطح اجتماعی نسبت داد. جامعه برای حفظ این باور که در جهانی عادلانه زندگی میکند، ناخودآگاه قربانی را مسئول میداند تا خود را از این هراس که «ممکن است برای من هم رخ دهد» ایمن سازد. در فرهنگهایی که سالها بر اساس الگوهای مردسالارانه شکل گرفتهاند، این فرافکنی رنگ و بوی دیگری نیز مییابد: زنان و دختران به دلیل «رفتار»، «پوشش» یا «حضور در مکان نامناسب» متهم میشوند. این شیوه نگرش، نه تنها بازمانده را از دریافت حمایت محروم میکند، بلکه به او میآموزد که سکوت کند تا از شرمساری بیشتر در امان بماند.
اما سکوت، تبعات پزشکی و روانی جبرانناپذیری به همراه دارد. بسیاری از قربانیان به دلیل ترس از قضاوت، از مراجعه به مراکز پزشکی و قانونی خودداری میکنند. غافل از اینکه اقدامات فوری پزشکی نه تنها برای جمعآوری شواهد و پیگیری قانونی ضروری است، بلکه برای پیشگیری از بیماریهای مقاربتی، بارداری ناخواسته و آسیبهای جسمی پنهان حیاتی میباشد.
یکی از مهمترین مداخلات پزشکی که باید در ساعات نخست پس از حادثه انجام شود، پیشگیری از ایدز (HIV) است. اگر بازمانده ظرف ۷۲ ساعت پس از تجاوز به مراکز درمانی یا پزشکی قانونی مراجعه کند، میتواند از داروهای ضدویروسی به نام «پروفیلاکسی پس از مواجهه» (PEP) بهرهمند شود. این داروها با مصرف منظم به مدت ۲۸ روز، خطر ابتلا به HIV را به شدت کاهش میدهند. هر ساعت تأخیر، ممکن است شانس موفقیت این درمان را کم کند. همچنین برای پیشگیری از بارداری ناخواسته، مصرف قرص اضطراری لوونورژسترل (معروف به قرص صبحروز بعد) در نخستین ساعات پس از حادثه توصیه میشود. این قرصها بدون نیاز به نسخه در داروخانهها موجودند و هرچه زودتر مصرف شوند، اثربخشی بیشتری دارند.
علاوه بر این، انجام آزمایشهای دورهای برای تشخیص بیماریهای مقاربتی مانند هپاتیت B و C، سیفلیس و ایدز ضروری است. آزمایش HIV ممکن است تا چند هفته پس از exposure نتیجه قطعی ندهد، بنابراین پیگیری و مشاوره با پزشک برای تکرار آزمایش در فواصل مناسب اهمیت دارد. بسیاری از این خدمات در مراکز بهداشت، پزشکی قانونی و برخی کلینیکهای دولتی به صورت رایگان و با حفظ محرمانگی کامل ارائه میشوند.
در کنار جسم، روان قربانی نیازمند مراقبت فوری و بلندمدت است. تجاوز، بنیان اعتماد قربانی به خود و دیگران را فرو میریزد. احساس گناه، شرم، خشم، و کابوسهای مکرر از نشانههای شایع آسیب روانی (PTSD) هستند. رواندرمانی به ویژه رویکردهای مبتنی بر تروما، به بازمانده کمک میکند تا دوباره روایتی منسجم از زندگی خود بسازد، احساس گناه را کنار بگذارد و توانایی لذت بردن از زندگی را بازیابد. گروههای حمایتی نیز فضایی امن برای همدلی و درک متقابل فراهم میآورند.
کاهش این تابو، نیازمند تغییر نگرش در تمام لایههای جامعه است. ما به عنوان اعضای یک جامعه، باید بیاموزیم که شنوندهای بدون قضاوت باشیم، باور کنیم که هیچ قربانیای به دنبال آزار نیست، و حمایت از بازماندگان را یک مسئولیت جمعی بدانیم. رسانهها، نهادهای آموزشی و خانوادهها میتوانند با بازتاب دادن واقعیتهای علمی و انسانی، این دیوار بلند سکوت را فرو بریزند. تنها در این صورت است که قربانیان جرأت مییابند دست یاری دراز کنند و جامعه میتواند التیامبخش زخمهای آنان باشد
زخمِ ناسور برپیکره انسانی
