برند سازی محصولات هرمزگان گذر از تولید خام به اقتصاد ارزش آفرین

ندای هرمزگان-دکتر صمیم ارزانی
برندسازی برای محصولات استراتژیک هرمزگان مانند شیلات، خرما و شیر شتر، نه تنها یک امکان اقتصادی بلکه ضرورتی برای توسعه پایدار این استان و ایجاد ارزش افزوده در سطح ملی و منطقه‌ای است. هرمزگان به عنوان دریچه اقتصادی ایران به آب‌های آزاد، از ظرفیت‌های بی‌نظیر کشاورزی، دامی و دریایی برخوردار است، اما بسیاری از محصولات استراتژیک آن هنوز فاقد برند معتبر هستند و عمدتاً به صورت خام و با ارزش افزوده پایین به فروش می‌رسند. تمرکز بر سه محور اصلی شامل محصولات شیلاتی، خرما و شیر شتر، نشان می‌دهد که این استان چه فرصت‌های بزرگی برای برندسازی و تحول اقتصادی در اختیار دارد.
در بخش شیلات، هرمزگان به عنوان قطب فراساحلی ایران با ۴۳ واحد فعال و اشتغال‌زایی مستقیم برای ۱۸۰۰ نفر، سالانه ۷۵ هزار تن انواع آبزیان تولید می‌کند. این استان با ۹۰۰ کیلومتر مرز آبی و ۲۲ بندر صیادی فعال، دسترسی ممتازی به منابع دریایی دارد. محصولاتی چون میگوی پرورشی و دریایی با کیفیت صادراتی، ماهیان صنعتی و انواع فرآورده‌های کنسروی و پودر ماهی از جمله تولیدات مهم این بخش به شمار می‌آیند. شرکت فرآورده‌های شیلاتی بندرعباس نیز به عنوان نخستین کارخانه تولید کنسرو تن ماهی در ایران، نمونه‌ای موفق از ظرفیت بالای صنعتی این منطقه محسوب می‌شود.
در حوزه کشاورزی، خرمای پیارم حاجی‌آباد به عنوان یکی از باکیفیت‌ترین خرماهای جهان، جایگاه ویژه‌ای دارد. امسال ۵۶ هزار تن از این محصول از ۷ هزار هکتار سطح زیرکشت برداشت شده است که نسبت به سال گذشته رشد ۳۰ تا ۳۵ درصدی را نشان می‌دهد. خرمای پیارم که به «شکلات طبیعی» شهرت دارد، ۸۰ درصد از تولید خود را به کشورهای حاشیه خلیج فارس و شرق آسیا صادر می‌کند و سالانه حدود ۲۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور دارد. در فصل برداشت نیز برای ۷ هزار نفر به صورت مستقیم و ۱۵ هزار نفر به صورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد می‌کند.
در حوزه دامی، شیر شتر به عنوان «طلای سفید بیابان‌های هرمزگان» شناخته می‌شود. هرچند آمار دقیقی از جمعیت شترهای شیری در دست نیست، اما برگزاری دوره‌های آموزشی پرورش شتر با هدف تولید گوشت و شیر، و عرضه شیر شتر پاستوریزه در بسته‌بندی‌های نیم لیتری در بازار، نشان‌دهنده توجه روزافزون به این ظرفیت است. شیر شتر به دلیل دارا بودن ترکیباتی با خواص درمانی از جمله پروتئین شبه انسولین مؤثر در کنترل دیابت و خواص ضد آلرژی، می‌تواند در بازار محصولات سلامت‌محور جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.
با وجود این ظرفیت‌های عظیم، خام‌فروشی و نبود برند معتبر برای محصولات هرمزگان، موجب از دست رفتن بخش قابل توجهی از ارزش افزوده شده است. خرما و آبزیان استان اغلب بدون بسته‌بندی مناسب و بدون برند مشخص به بازار عرضه می‌شوند. بررسی‌های انجام‌شده در استان‌های همجوار مانند خوزستان نشان می‌دهد که ارزش ویژه برند از طریق افزایش رضایت مشتری به طور مستقیم و غیرمستقیم بر قصد خرید مجدد تأثیر مثبت دارد و برندسازی می‌تواند به سودآوری پایدار منجر شود. همچنین، بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس و شرق آسیا برای محصولات دارای برند معتبر و بسته‌بندی استاندارد ارزش بیشتری قائل هستند و تمایل دارند بهای بالاتری برای خرید آن‌ها بپردازند.
برای تحقق برندسازی، توسعه صنایع فرآوری و بسته‌بندی یکی از ضروری‌ترین اقدامات است. احداث کارخانه‌های فرآوری شیر شتر برای تولید محصولاتی مانند پنیر، دوغ، کره و سایر فرآورده‌های لبنی، می‌تواند ارزش افزوده چشمگیری ایجاد کند. در حال حاضر نبود چنین کارخانه‌هایی در هرمزگان به‌وضوح احساس می‌شود. در بخش خرما نیز باید با الگوبرداری از مدل موفق خوزستان و اجرای طرح مطالعاتی زنجیره راهبردی ارزش افزوده، زمینه تولید محصولاتی مانند شیره خرما، قند مایع، سرکه و دیگر فرآورده‌های فرعی فراهم شود. در حوزه شیلات، توسعه خطوط تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالا مانند فیله منجمد آماده پخت، ناگت و غذاهای دریایی آماده برای بازارهای داخلی و صادراتی از اولویت‌های مهم است.
در کنار توسعه صنایع، تدوین استانداردهای کیفی و ثبت نشان‌های جغرافیایی نیز اهمیت بالایی دارد. ثبت نشان‌هایی همچون «خرمای پیارم حاجی‌آباد» و «میگوی هرمزگان» به عنوان نشان‌های جغرافیایی اصیل، به تمایز این محصولات در بازارهای جهانی و جلوگیری از تقلب کمک می‌کند. همچنین تعریف استانداردهای سختگیرانه بهداشتی و کیفی برای شیر شتر و فرآورده‌های آن، موجب افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان داخلی و خارجی خواهد شد.
بازاریابی هدفمند و روایت‌پردازی مؤثر برند نیز از الزامات موفقیت در این مسیر است. تولید محتوای خلاقانه در شبکه‌های اجتماعی، بلاگری تخصصی در حوزه خوراک و سلامت، و معرفی داستان منحصربه‌فرد محصولات هرمزگان، از جمله روش‌های مؤثر در ارتقای تصویر برند به شمار می‌آید. همچنین حضور در نمایشگاه‌های تخصصی داخلی و بین‌المللی می‌تواند فرصت مناسبی برای معرفی مستقیم این محصولات و جذب خریداران عمده فراهم آورد. بسته‌بندی‌های خلاقانه که در عین رعایت اصول بهداشتی، بازتاب‌دهنده فرهنگ، تاریخ و طبیعت بکر هرمزگان باشند، می‌توانند تأثیر زیادی در جذب مشتریان داخلی و خارجی داشته باشند.
استان هرمزگان با دارا بودن ذخایر طبیعی استراتژیک در دریا و خشکی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های برندمحور کشور را دارد. برندسازی برای محصولات شاخص این استان نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اقتصادی برای جلوگیری از خام‌فروشی و ایجاد اشتغال پایدار است. تحقق این هدف نیازمند عزم جدی مسئولان استانی و ملی، سرمایه‌گذاری در صنایع فرآوری و بسته‌بندی، و اجرای کمپین‌های هوشمندانه بازاریابی است. با اجرای این سیاست‌ها، هرمزگان می‌تواند به کانون تولید ثروت از طریق صادرات محصولات باارزش، باکیفیت و دارای برند معتبر ایرانی در منطقه تبدیل شود.