نداي هرمزگان-دکتر صميم ارزاني
در استان هرمزگان، جايي که خورشيد تابستاني سخت ميتابد، بادهاي نمکي از خليج فارس ميوزد و رشد شهري هر روز تندتر ميشود، ضرورت ايجاد کمربند سبز شهري ديگر يک پيشنهاد لوکس نيست بلکه نياز زيستي و اقتصادي است. کمربند سبز، نوار پيوستهاي از فضاي سبز و پوشش گياهي بومي است که دور تا دور شهر يا درون بافت آن قرار ميگيرد؛ نوارهايي که ميتوانند تهديدهاي اقليمي و شهري را خنثي کنند، کيفيت زندگي را ارتقاء بخشند و آيندگان را از شهري سالمتر بهرهمند سازند. هرمزگان با شرايط خاص اقليمي — گرماي بالا، شوري خاک و حضور اکوسيستمهاي ساحلي حساس مانند جنگلهاي حرا — به راهحلهايي نياز دارد که با محيط سازگار بوده و منابع آبي اندک را هدر ندهند. بنابراين طرح کمربند سبز هرمزگان بايد بر پايه استفاده از گونههاي مقاوم و بومي بنا شود؛ گياهاني که نياز آبي کمي دارند، به شوري و گرما تابآورند و بستر مناسبي براي حيات وحش محلي فراهم کنند. نخلهاي محلي و جنگلهاي حرا در سواحل، درختان و درختچههاي خشکپسند و گونههاي بومي ساحلي نه تنها به تثبيت ساحل و کاهش فرسايش کمک ميکنند، بلکه به عنوان مانعي طبيعي در برابر وزش نمک و ريزگردها عمل مينمايند و جزيرهگرماي شهري را کاهش ميدهند.
پيادهسازي کمربند سبز موفق نيازمند برنامهريزي يکپارچه، مشارکت محلي و قوانين محافظتي براي جلوگيري از تغيير کاربري زمينهاي تعيينشده است. شهرداريها و دستگاههاي مديريت شهري بايد زمينهاي حاشيهاي مناسب را شناسايي، طرحهاي آبياري کممصرف مثل قطرهاي و روشهاي ذخيرهسازي باران را اجرا و با کشاورزان و اهالي محلي براي حفاظت و بهرهبرداري پايدار از اين نوارها همکاري کنند. استفاده از گونههاي غيربومي و مهاجم نهتنها کارآمد نيست بلکه ميتواند به اکوسيستمهاي طبيعي صدمه بزند؛ از همين رو تاکيد بر گياهان بومي و مقاوم از نظر اقتصادي و زيستمحيطي خردمندانه است.
تجربه شهرهاي ايران نشان ميدهد که کمربند سبز ميتواند نتايج ملموسي داشته باشد: در برخي کلانشهرها برنامههايي براي توسعه فضاي سبز پيرامون شهر و تقويت پارکهاي جنگلي اجرا شده که تا حدي از گسترش بيرويه شهري کاسته و فضاي تفريحي براي شهروندان فراهم کرده است. اين نمونهها قابل اقتباس و تطبيق با شرايط منطقهاي هرمزگان هستند—نه بهصورت کپي ساده، بلکه با بوميسازي گونهها و شيوههاي نگهداري مطابق با وضعيت آب و هوايي و فرهنگي استان. علاوه بر مزاياي زيستمحيطي، کمربند سبز ميتواند به توسعه اقتصادي محلي کمک کند: ايجاد مسيرهاي پيادهروي و دوچرخهسواري، محوطههاي تفريحي و آموزشي، و فرصتهايي براي گردشگري طبيعي و آموزش محيطزيستي که درآمد و اشتغال محلي را تقويت ميکند.
به جاي برخورد جزيرهاي با مسائل شهري—که هر يک تنها حلکننده بخشي از معضلاند—راهکار کمربند سبز، ديدگاهي نظاممند ارائه ميدهد: راهکاري که هم مسئله تغييرات اقليمي و هم رشد نامنظم شهري و هم کمبود فضاهاي عمومي را در نظر ميگيرد. اجراي اين طرح مستلزم اراده سياسي و بودجهگذاري مستمر است، اما هزينههاي اوليه در برابر منافع بلندمدت کاهش آلودگي هوا، صرفهجويي در انرژي، ارتقاي سلامت عمومي و جذب گردشگر بسيار ناچيز بهنظر ميرسد.
اکنون وقت آن است که مديران شهري، برنامهريزان و شهروندان هرمزگان دستبهکار شوند؛ تا با انتخاب دقيق گونههاي بومي و مقاوم، ايجاد سازوکارهاي حقوقي براي حفاظت از اراضي، و مشارکت مردمي در کاشت و نگهداري، رشتهاي سبز دور شهر بگسترانيم که هم سايهبان باشد و هم سرمايهاي براي نسلهاي بعد. هرمزگانِ سرزنده و خنکتر، با اکوسيستمهاي سالمتر و شهري که بهتر نفس ميکشد، منتظرِ تصميمهايي است که امروز گرفته ميشود.
منبع عکس: نت
