دکتر صمیم ارزانی
برای دههها، پیشرفت کشورها را با عددی خشک به نام «تولید ناخالص داخلی» میسنجیدند. اما آیا رشد اقتصادی همیشه به معنای زندگی شادتر است؟ گزارش جهانی شادی در سال ۲۰۲۵، پاسخی روشن به این پرسش داده و نقشه راهی جدید ارائه کرده است: شادی انتخابی جمعی و عملی است، بر پایهی «مراقبت و اشتراک». این گزارش، شادی را از مفهومی صرفاً شخصی و انتزاعی خارج کرده و آن را به معیاری عینی برای سنجش سلامت جوامع تبدیل میکند.
یکی از امیدوارکنندهترین یافتههای این گزارش، افزایش پایدار رفتارهای نوعدوستانه (یعنی اقدامات داوطلبانه و بخشنده برای سود دیگران، بدون چشم داشت مادی) در سراسر جهان پس از همهگیری کووید-۱۹ است. این نشان میدهد که تمایل به اشتراک و همکاری در وجود انسان، حتی پس از یک بحران جهانی، نه تنها زنده مانده بلکه تقویت نیز شده است.
اما در مقابل این نور امید، یک هشدار جدی وجود دارد: جوانان ۱۸ تا ۲۹ سال، با وجود اتصال دائمی به اینترنت، به تنهاترین نسل تاریخ تبدیل شدهاند. آمارها حاکی از افزایش ۳۹ درصدی انزوای اجتماعی آنان از سال ۲۰۰۶ است. این یک پارادوکس دردناک را نشان میدهد: جهان در دستان جوانان است، اما احساس تعلق و ارتباط عمیق انسانی در آن غایب است. به نظر میرسد تعاملات آنلاین نتوانسته جای خالی مراقبت رو در رو، فعالیتهای گروهی واقعی مانند ورزش دستهجمعی، پیادهروی مشترک یا مهارتآموزی حضوری را پر کند.
گزارش نتیجه میگیرد که «شادی در دسترس همه است، اگر دولتها و جوامع، مراقبت و همراهی را انتخاب کنند.» در این دیدگاه، نوع دوستی و همدلی اجتماعی تنها یک فضیلت اخلاقی هستند، بلکه کارآمدترین ابزار سیاستگذاری برای کاهش نابرابری، مهار افراطگرایی و افزایش رفاه عمومی به شمار میروند.
برای حرکت به سوی این هدف، نیازمند اقدام هماهنگ در سطوح مختلف هستیم. در سطح فردی، میتوان با جایگزینی بخشی از زمان حضور مجازی با فعالیتهای واقعی گروهی و گنجاندن کمکهای کوچک ولی مداوم در زندگی روزمره، قدم برداشت. در سطح اجتماعی، طراحی و احیای فضاهای اشتراکی مانند پارکهای تعاملی، کافههای محلی و حمایت از نهادهای داوطلب محلهای ضروری است. و در نهایت، در سطح دولت، لازم است شاخصهای پیشرفت از تولید ناخالص داخلی صرف، به سوی معیارهایی مانند ارزیابیهای ذهنی (سنجش مستقیم رضایت مردم از زندگی) و سرمایه اجتماعی تغییر کند، و سیاستهایی مبتنی بر مراقبت، حمایت از خانواده و آموزش مهارتهای ارتباطی و همدلی در دستور کار قرار گیرد. پیام نهایی امیدبخش است: شادی محصول جانبی جامعهای است که مراقبت و همراهی را سرلوحه کار خود قرار دهد.
