دیابت؛ ام الامراض خطرناک

ندای هرمزگان- دکتر صمیم ارزانی

در دنیای امروز، بیماری‌هایی هستند که نه با سر و صدای زیاد، بلکه آرام‌آرام وارد زندگی می‌شوند، در بدن جا خوش می‌کنند و اگر مراقب نباشیم، ریشه می‌دوانند. یکی از این بیماری‌ها که در استان‌هایی با سبک زندگی خاص و رژیم‌های غذایی بومی مثل هرمزگان به‌ویژه باید به آن توجه شود، دیابت یا همان «مرض قند» است. بیماری‌ای که شاید تا چند دهه پیش بیشتر در میان سالمندان دیده می‌شد، اما حالا دامنه‌اش به جوان‌ترها، حتی نوجوانان هم رسیده است.
دیابت زمانی به‌وجود می‌آید که بدن نتواند قند خون را به‌درستی کنترل کند. این مسئله یا به‌دلیل کمبود انسولین است – ماده‌ای که از لوزالمعده ترشح می‌شود و وظیفه تنظیم قند خون را دارد – یا به‌دلیل ناتوانی بدن در پاسخ به انسولین. در هر دو حالت، قند خون بالا می‌رود و اگر برای مدت طولانی کنترل نشود، به چشم، کلیه، قلب، مغز، و عصب‌های بدن آسیب می‌زند. نکته تلخ این‌جاست که بسیاری از افراد مبتلا، سال‌ها از بیماری خود بی‌خبرند و فقط زمانی متوجه می‌شوند که یک عضو بدن دچار مشکل شده است.
سبک زندگی شهروندان هرمزگانی – با رژیم غذایی پرکربوهیدرات، استفاده از برنج سفید، نان، خرما و غذاهای سرخ‌کردنی – در صورتی که با کم‌تحرکی همراه شود، زمینه را برای دیابت نوع ۲ فراهم می‌کند؛ نوعی از دیابت که بیشترین شیوع را دارد. چاقی شکمی، استرس‌های مزمن، و سابقه خانوادگی نیز در ایجاد این بیماری نقش دارند. در استان‌هایی با هوای گرم و مرطوب، که تحرک بدنی به‌ویژه در تابستان کاهش می‌یابد، احتمال ابتلا بیشتر می‌شود.
علائم دیابت همیشه واضح نیستند. ممکن است فردی سال‌ها فقط دچار خستگی، پرنوشی، پرادراری یا کاهش وزن بی‌دلیل باشد. گاهی هم فقط یک زخم ساده که دیر خوب می‌شود، تاری دید، یا عفونت‌های مکرر پوستی، اولین زنگ خطر باشد. در برخی افراد، تنها از طریق یک آزمایش خون ساده می‌توان متوجه شد که قند خونشان در مرز هشدار است. همین اهمیت غربالگری و چکاپ دوره‌ای را دوچندان می‌کند.
درمان دیابت – به‌ویژه در مراحل اولیه – تنها وابسته به دارو یا انسولین نیست. اساس مدیریت دیابت، اصلاح شیوه زندگی است. کنترل وزن، تغییر رژیم غذایی، کاهش مصرف قندهای ساده مثل نوشابه، شیرینی و برنج سفید، افزایش مصرف سبزیجات و غلات کامل، و تحرک منظم بدنی – حتی پیاده‌روی روزانه نیم‌ساعته – می‌تواند قند خون را در محدوده‌ای سالم نگه دارد. در مواردی که تغییر سبک زندگی کافی نیست، داروهای خوراکی یا تزریقی تجویز می‌شوند که با پیگیری منظم، مانع پیشرفت بیماری می‌شوند.
درمان سرپایی دیابت یعنی آموزش بیمار برای زندگی با این بیماری؛ نه جنگیدن با آن، بلکه همزیستی هوشمندانه و آگاهانه. این شامل خودمراقبتی، اندازه‌گیری منظم قند خون در خانه، توجه به پاها (برایه پیشگیری از زخم دیابتی)، پیروی از برنامه غذایی متعادل و مراجعه منظم به پزشک است. در روستاها و مناطق دورافتاده استان، خانه‌های بهداشت نقش مهمی در پایش و آموزش بیماران دارند که باید تقویت شوند.
اما شاید مهم‌ترین بخش ماجرا، پیشگیری باشد. برای دیابت نوع ۲، پیشگیری واقعاً ممکن است. اگر کودکان و نوجوانان ما از سنین پایین به تغذیه سالم، ورزش، پرهیز از غذاهای آماده و نوشیدنی‌های صنعتی عادت کنند، می‌توان در آینده از موج ابتلا به دیابت جلوگیری کرد. خانواده، مدرسه، رسانه‌ها و نظام سلامت در این میان مسئولیتی مشترک دارند.
امروز دیابت یک بیماری شایع است، اما اگر با چشم باز، اطلاعات کافی و اراده جمعی به آن نگاه کنیم، می‌تواند بیماری‌ای کاملاً قابل‌کنترل باشد. هیچ‌چیز ترسناک‌تر از ناآگاهی نیست. کافی‌ست یاد بگیریم چگونه غذا بخوریم، چگونه حرکت کنیم و چگونه به علائم بدنمان گوش دهیم. در گرمای جنوب، با همه سختی‌هایش، زندگی همچنان جاری‌ست؛ به‌شرط آن‌که سلامت‌مان را جدی بگیریم، از خودمان مراقبت کنیم و اجازه ندهیم قند شیرین، زندگی‌مان را تلخ کند.