اعتبار تاریخ شفاهی

صادق خُردو
علم تاریخ و ثبت و ضبط حوادث گذشته و آنچه بر مردمان سلف رفته است، همواره مورد مناقشه و چالش منتقدین بوده. برخی گمان می کنند آنچه در کتب و متون تاریخی نگاشته شده، دستچین و تنها برآمده از سلیقه مورخ و حکام زمان وی است و هر واقعیتی که از دایره ی میل ایشان خارج بوده ثبت نشده و بدان پرداخت نگشته است.
در طول سالین، سلاطین و حکام عریضه نویسان و تاریخ نگارانی را بخدمت می گرفته اند که مطابق منافع و به سود حکمرانی خویش گذشته را برای آیندگان نقل کنند. از طرف دیگر در اکثر منابع بجا مانده از گذشته، محتوا و آنچه ذکر شده شرح حال قدرتمندان، حکامی ایشان و نیکوکاری های آنها بوده است. مقصود آنکه در خطوط تاریخ بسیار به زورمندان و سلاطین پرداخته شده و مردم، زندگی روزمره آنها و باورها و مثل هایشان مغفول مانده است.
به زعم بسیاری، کلمات گم شده ی خطوط تاریخ، مردم و انسان های عامی و ساکنین شهر و روستاها بوده اند. همانان که گاهی کتب تاریخ بشریت را ورق زده و طرحی نو در انداخته اند و زمانی نیز قصه ها و حیاتشان در بین خون های جاری در کلمات و سطور تاریخ گم شده است.
از این بابت؛ بعضی نویسندگان و پژوهشگران هدف خویش را یافتن حلقه های مفقوده ی این زنجیر قرارداده و به جمع آوری و ثبت تاریخ شفاهی همت کرده اند. پای قصه های در سینه محفوظ مانده نشسته اند و رنج سفر برای دیدار شاهدین کهنسال گذشته را به جان آسان نموده اند.
در قابل اعتماد بودن حوادث گذشته، کمتر منبعی به وثوق شاهدین ماجرا و آنانکه در متن، زنده بوده اند می رسد. شاهدینی که واقعیت را زیست کرده و از منظر سوژه و ابژه در آن حضور داشته اند؛ فارغ از میل شخصی و دخیل بودن ایدئولوژی و منافع.
متاسفانه در جنوب کشور و در منطقه غرب هرمزگان کنونی و شرق بوشهر بواسطه ی جغرافیا و اقلیم نامهربان، همچنین بعد مسافت بسیار از مرکز قدرت، منابع تاریخی از آنچه بر مردمان این دیار رفته محدود و آنچنان که باید بدان پرداخت نشده است.
سالم توکلی سالیان سال برای ثبت و نگارش و به کلمه و سطور درآوردن تاریخ شفاهی منطقه گاوبندی خانه به خانه و شهر به شهر قدم زده، رنج سفر به روستاهای دور و نزدیک را به جان خریده و پای صحبت کهنسالان(که تعدادیشان دیگر درگذشته اند) و مطلعین نشسته است. بدون دخل و تصرف و قضاوت نسبت به گفتارها، شنیدنی ها را نوشته و بر خلاف برخی، منطقه ای را مقدم بر دیاری دیگر فرض نکرده است. در حفظ و پاسداشت زبان بی تکلف و روان شاهدان تاریخ تمام عزم خود را گذاشته و در نهایت برخی از مصاحبه ها را در کتاب «کیچه پس کیچه روزگار» به رشته ی تحریر در آورده است. مسلما این کتاب ارزشمند و قابل ارجاع و منبع، قطره ای از دریای واقعیت تاریخی این منطقه است که ای کاش سالم توکلی های آن مزید گردند.