ندای هرمزگان-دکتر صمیم ارزانی
بر اساس آمار اعلامشده ، آلودگی هوا در کشور سالانه جان حدود پنجاه هزار نفر را میگیرد؛ رقمی که به طور میانگین معادل از دست دادن حدود شش نفر در هر ساعت است. این بحران در استانهای صنعتی و حتی مناطق ساحلی مانند هرمزگان، که با آلایندههای مختلط و شرایط جغرافیایی ویژهای روبهرو هستند، به یک فوریت بهداشتی تبدیل شده است.
ریشههای این بحران در منابع متعدد و درهمتنیدهای نهفته است که در کنار شرایط جغرافیایی، هوای بسیاری از شهرهای ایران را به کام شهروندان زهرآگین کرده است. یکی از اصلیترین مقصران، سوزاندن مازوت در نیروگاهها و صنایع است. مازوت یک سوخت سنگین و ارزانقیمت است که به دلیل تحریمها و کمبود سرمایهگذاری در زیرساختهای گاز طبیعی، بهویژه در فصل زمستان، مورد استفاده قرار میگیرد. این سوخت مقادیر زیادی دیاکسید گوگرد و ذرات ریز سرطانزای PM2.5 در هوا منتشر میکند. از سوی دیگر، میلیونها خودروی فرسوده و کامیونهای سنگین با موتورهای کمبازده و فاقد فیلترهای استاندارد سهم بزرگی در تولید آلایندههایی مانند دیاکسید نیتروژن و ذرات معلق دارند. با وجود تصویب «قانون هوای پاک» در سال ۱۳۹۶، اجرای آن و اسقاط خودروهای قدیمی به کندی پیش میرود. فعالیت صنایع بدون رعایت استانداردهای زیستمحیطی و وقوع توفانهای گردوغبار، بهویژه در مناطق جنوبی و غربی، نیز به شدت آلودگی میافزاید. افزون بر این، موقعیت جغرافیایی بسیاری از شهرهای ایران از جمله تهران باعث شده در فصول سرد پدیده وارونگی دما مانع از پراکندگی آلایندهها شود و هوای آلوده در لایههای پایین محبوس بماند.
ذرات ریز PM2.5 بهقدری کوچک هستند که میتوانند به عمق ریهها نفوذ کرده و حتی وارد جریان خون شوند. این ذرات با آسیب مستقیم به سیستم تنفسی، موجب تشدید بیماریهایی چون آسم، برونشیت و بیماری انسدادی مزمن ریوی میشوند. همزمان، آلودگی هوا با ایجاد التهاب در بدن، فشار مضاعفی بر قلب وارد کرده و احتمال بروز سکته، فشار خون بالا و نارسایی قلبی را افزایش میدهد. در این میان، کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران زمینهای آسیبپذیرترین گروهها هستند. به گفته وزیر بهداشت ، حدود پانزده درصد از مرگومیر کودکان زیر پنج سال در کشور به آلودگی هوا مربوط است؛ آماری تکاندهنده که نشاندهنده ابعاد انسانی این بحران است.
در استان هرمزگان نیز وضعیت نگرانکننده است. تمرکز صنایع انرژیبر و نیروگاهها در این منطقه احتمال استفاده از سوختهای آلایندهای مانند مازوت را بالا برده است. بندرعباس بهعنوان یکی از قطبهای اصلی دریایی کشور، شاهد تردد بالای کشتیهایی است که سوختهای با گوگرد بالا مصرف میکنند و منبع مهمی از انتشار دیاکسید گوگرد به شمار میروند. از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی استان آن را در معرض توفانهای گردوغبار قرار میدهد که بر غلظت ذرات معلق در هوا میافزاید. گزارشهایی از سالهای اخیر نشان میدهد شاخص کیفیت هوای برخی شهرهای این استان در محدوده ناسالم قرار دارد که بیانگر تداوم آلودگی است.
خروج از این وضعیت بحرانی نیازمند تصمیمهای قاطع و پایدار است. حذف تدریجی مازوت از چرخه سوخت نیروگاهها با جایگزینی گاز طبیعی باید در اولویت سیاستهای انرژی کشور قرار گیرد. نوسازی ناوگان حملونقل و اجرای جدیتر قانون هوای پاک از گامهای فوری و ضروری است. همچنین گسترش استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مانند باد و خورشید، که بر اساس مطالعات علمی میتواند بهطور معناداری از مرگومیر ناشی از آلودگی هوا بکاهد، باید مورد توجه جدی قرار گیرد. استان هرمزگان با تابش خورشید فراوان ظرفیت بالایی برای توسعه انرژیهای پاک دارد. افزون بر این، نصب ایستگاههای سنجش کیفیت هوا و همکاریهای منطقهای برای مدیریت گردوغبار میتواند به کنترل بهتر بحران کمک
کند.
آلودگی هوا امروز نه فقط یک مسئله زیستمحیطی، بلکه بحرانی انسانی و اقتصادی است که هر سال جان دهها هزار ایرانی را میگیرد. نجات جانها و بازگرداندن آسمان آبی به شهرها تنها با عزم ملی، نظارت مؤثر و گذار واقعی به سمت انرژی و صنعت پاک ممکن است.
