گروه: فرهنگ و ادب
شماره روزنامه:2999
تاریخ :1397/04/02 ساعت 10:54:52
تعداد بازدید: 42
جدال شیطان با ایدئولوژی
email pdf word plus minus reset color
آرزو میکنم این تمدن با همهی دستاوردهایش به انضمام فیلم های من نابود شوند (لوئیس بونوئل)

عکس اصلی خبر

یادداشتی برای سینمای بونوئل

بابک صفری

سینما نوعی شعر، نوعی جا به جایی و تغییر شکل واقعیت است. سینما بالقوه از قدرت بیدادگری، طغیانگری و براندازی برخوردار است.

بونوئل یک شیطان بزرگ است در تمامی ابعاد: از فیلم هایش گرفته تا چهره اش، از افکارش تا آنچه که خلق می کند. او حتی یک شاعر شیطانی است، آنقدر شیطانی که شعر را بر روی نگاتیو می نگارد. او تجسم شیطان بر روی زمین است.

سخن گفتن از بونوئل بسیار دشوار است، او را فیلم ساز سوررئال می دانند اما همه جور فیلمی ساخته است، هر چند سوررئال بودن در آثارش در طول زمان از حالت تم و معنای فیلم به فرم فیلم منتقل شده است. او خود را بزرگترین دشمن ایدئولوژی ها می داند و معتقد است که می خواهد فیلمی بسازد بر علیه تمام آنچه که واژه ی «ایسم» می گیرد، نظیر کمونیسم، فاشیسم، لیبرالیسم و غیره. سوررئالیسم بی شک رادیکال ترین شکل تشکیک در بنیان فکری آفرینش هنری بود که در اصیل ترین شکل ممکن به انقلابی بزرگ علیه انگاره های از پیش مسلم شده ی هنر تبدیل شد. از سوی دیگر می توان به راحتی آن را واگیردارترین جنبش هنری دهه سوم قرن پر تشویش بیستم هم نامید! واگیری که از سطح مقاومت مدیوم های مختلف حتا سینما نیز گذشت. آزادی بن مایهی تمام باورهای سوررئال است و مفهوم مشخصی که از آن درک می شود اشارهی مستقیم به رهایی از منطق آگاهانه و یا هر شکل تداومی معقول در ذهن است که در سطحی آگاهانه عمل می کند، این شکل از آزادی تجسم بی قید و شرط بی نهایتی ست که خیال می تواندبدانجا راه یابد.آندره برتون آن را اینگونه وصف می کند: « سوررئالیسم یعنی اینکه شخصی مسلسلی به دست بگیرد و به خیابان برود و هرکس را که می بیند به رگبار بگیرد». و بونوئل هم در یکی از اپیزودهای فیلم شبح آزادی به آن ادای دین می کند.اگرچه در سینمای بونوئل اغلب نوستالوژی غمزده ای در رثای آزادی های از دست رفته وجه مشخص تری دارند.

 بونوئل دشمن قسم خورده ی مذهب و بورژوازی است.  در بیشتر آثارش ارزش های جامعه بورژوازی و تعصب های مذهبی موجود را به چالش کشیده است، کاتولیک ها و کلیسا از گزند حمله های سهمگینش در امان نبوده اند. در آثار اولیه نظیر سگ اندلسی 1929 تا آثاری که دهه ی پنجاه ساخته شد، بونوئل در یک فضای سوررئالیستی بسیاری از ارزش ها و مولفه های موجود در نظام فکری، اخلاقی و ارزشی جامعه سرمایه داری غربی را به چالش کشید، اما هرچه به سمت جلو حرکت کرد بیشتر در قالب فرم و ساختار فیلم هایش سوررئالیسم را وارد کرد. بونوئل می کوشد ناتوانی بورژوازی را در قالب خود فروپاشی از درون بورژوازی نمایش دهد این دقیقا پیش بینی مارکس از سرانجام بورژوازی است.

در جهان فکری بونوئل همه چیز در حالتی روانکاوانه و ناخودآگاهانه قرار دارد. برای او فیلم یک خواب است که سینما به دلیل قدرت واقع نمایی آن را به تصویر می کشد. از مرزهای فکر و واقعیت خارج می شود و در عالمی رویا وار، حقیقت های هستی و زندگی را نشان می دهد. گویی که از همه ی نقاب ها می گریزد و مشتی قدرتمند بر جهان آستر کشیده ی ما نثار می کند. در نزد او آزادی معنا می یابد و جان می گیرد. هر آنچه که در جهان به اصطلاح متمدن ما قابل احترام است را به لجن می کشد و به سخره می گیرد، رسالتی که بر دوشش است رسوا کردن ارزش های همین تمدنی است که بارها آرزوی نابودی اش را داشت.

سخن گفتن از ساختارهای فرمالیستی و تکنیک های سینمایی در آثار بونوئل تا حدودی بیهوده است، او فرم پذیر نیست. همه چیز در نزد او حالتی شاعرانه و طربناک می گیرد، همه چیز تصویری است که انسان را به تفکر وا می دارد، تصاویر بیانگر اوضاع می شوند. روایت فیلم، دستکش ها را به دست مشت زنان می کند،برای رویارویی با جهان مخدر واقعیت. ایده پردازی های فوق العاده ی بونوئل در سینما نظیر ندارد، او حرف هایش را با ایده های سحر آمیزش می زند: مگر غیر ازین است که ملک الموت 1961 با آن ایده ی جاودانه ی مهمانی اشراف در سفره ی مرگ به زیبایی ارزش های جامعه ی بورژوایی را به سخره و نوک پیکان حملات را به طرف واتیکان و سردمدارانش گرفت. در فیلم (ال) فردی از طبقه بورژوا دچار بدبینی به زنش می شود، بدبینی که حاصل ترس تاریخی بورژوازی از تمامیت مالکیتش است که در فیلم در قامت زن ترسیم می شود. و در پایان فیلم همان پارانویا منجر به نابودی هر شکلی از مالکیت دون فرانچسکو می شود و او به مذهب پناه می برد [این در نظام فکری بونوئل یعنی از چاله به چاه افتادن!].

شاهکار جاودان بونوئل بدون شک فیلم فراموش شدگان 1950 است. فیلمی که بونوئل در مکزیک ساخت و در آن به روایت فرزندان فراموش شده ی حاشیه های مکزیکوسیتی که در واقع نمادی از فرموش شدگان تمام حاشیه های جهان بود پرداخت. تصاویر و موسیقی به همراه روایت داستان به قدری قدرتمند است که هر بیننده ای را تکان می دهد. بونوئل همواره تاکید داشت که مخالف نماد گرایی در فیلم هایش است و بیان داشت که به شدت از نمادگرایی می گریزد ولی نماد گرایی همواره بخش اعظمی از ساختار آثار بونوئل را در بر می گرفت. اوج این نماد گرایی در فیلم های نازارین 1958 ویریدیانا 1960 بود.  آنارشیست پیر این اواخر معجون غریبی شده بود که حتی تماشاگران معمولی سینما هم سرگرم کننده اش یافتند. فیلم جذابیت پنهان بورژوازی زندگی بورژواها را به تصویر می کشد که بونوئل در اکثر فیلم هایش بدان پرداخته است در فیلم های قبلی مانند [میل مبهم هوس، «شبح آزادی»، «تریستانا»، «ویریدیانا» و بخصوص «ملک الموت»] این نمایش نوعی طغیان بود بر علیه این طبقه. در  «جذابیت پنهان بورژوازی» وقتی مهمانان بورژوا و قاچاقچی مواد سنالچکو با دیدن تاخیر او در ملحق شدن به آن ها ناگهان به او مظنون می شوند که او به پلیس خبر داده است طنزی سیاه شکل می گیرد که دلیل خوبی است تا بونوئل برای خود اثبات کند که بدبینی بورژوازی به کسی رحم نمی کند حتا خودش! این اتفاقی تصادفی نیست که اکثر شخصیت های مضحک و ناتوان در سینمای بونوئل بورژواها هستند، این ناتوانی از متیوی «میل مبهم هوس» تا آرچیبالدوی «زندگی جنایت بار آرچیبالدو دلاکروز» _ که قادر نیست قتلی را که می خواهد را انجام دهد _ تا تمام شخصیت های مضحک جذابیت پنهان بورژوازی_ که گزنده ترین اپیزود بونوئلدر هجو زندگی بورژوازی است. و بورژوازی محمل خوبی ست تا بونوئل هرچه را که از آن نفرت دارد به شکلی با آن مرتبط کند، خاصه مذهب. بونوئل خالق تصاویر و تابلوهای شاعرانه است. دوربین بونوئل حالت بوم نقاشی است، نماهایی که می گیرد گویی قلم نقاشی ست که ترسیم میکند. ویریدیانا را به یاد بیاورید که چگونه فیلمساز شیطانی ما با تابلوهایی که رسم می کند، مرگ رستگاری را بر اذهان حک می کند.



up email pdf word plus minus reset color
گروه: فرهنگ و ادب
شماره روزنامه: 2999
تاریخ :1397/04/02 ساعت 10:54:52
تعداد بازدید: 42
نظر دیگر کاربران درباره این خبر...
بدون اطلاعات
نظر شما چیست؟


شما کاربر محترم، با استفاده از فرم زیر می توانید نظر خود را برای روزنامه ارسال نمایید. نظر شما پس از تائید مسئولین روزنامه در همین قسمت قرار خواهد گرفت.
باتشکر
نــام: * متن نظر:
   
 
 
  
   
نام خانوادگی:  
رایــانـامـه:  
سایت/وبلاگ:  
محرمانه ماندن مشخصات  
 
کد امنیتی