گروه: اجتماعی
شماره روزنامه:2956
تاریخ :1397/01/18 ساعت 09:12:43
تعداد بازدید: 21
سفرهای شافعی(ره) (6)
email pdf word plus minus reset color
هر چند برخی استقلال مذهبی او از مذهب مالک را که تا مقام اجتهاد در مذهب او رسید و حتی در دفاع از آن الحجة یا کتاب بغدادی را نوشت، از اواخر دوره دوم حضور و اقامت جبری اش در بغداد می دانند. شافعی در مکه الرسالة نوشت و اگر چه تألیفات و یا املاهایی به شاگردانش در مکه داشته ولی منتشر نشده است.

عکس اصلی خبر

علی ماهیگیر

بعد از اینکه هارون الرشید رخ در نقاب خاک کشید و پسرش مامون جانشین او شد شافعی تصمیم گرفت بعد از پنج سال تدریس و تحقیق در مکه برای بار سوم به بغداد برود. در این دوره و بویژه بعد از این که از اینجا به مصر رفت، ضرورت نگارش و تصنیف دستاوردهای علمی خویش را بیش از پیش حس کرد. کتاب هایی که او تا قبل از سفر به مصر تصنیف نمود و بعد به کتاب های مذهب قدیم شهرت یافتند عبارتند از کتاب السنن، کتاب الطهارة، الصلوة، الزکاة، الحج، العتکاف، البیوع،النکاح، الطلاق، الظهار، الایلاء، الصیام، الرهن، الاجارةف الصداق، الحدود، الّلعان، الجراحات، السیر، القضایا، قتال اهل البغی، و کتاب العتق که این مجموعه از نوشته های شافعی پس از بازنویسیی وتجدید نظر در برخی از آنها، زیربنای مجموعه بزرگ دوهزار برگی فقه شافعی در مصر گردید که به الام شهرت دارد. در مصر او اوقات بعد از ظهر و شب را برای تصنیف کتاب هایش اختصاص داد و ضمن بازنویسی برخی نوشته های خویش، کتاب های فراوانی نوشت  که به آن خواهیم پرداخت.

نام کتابهای امام شافعی ره

امام شافعی ره برای مصنفات خویش نام یا نام هایی که امروز تألیفات ایشان بدانها شناخته می شوند، انتخاب نفرموده است.ایشان برای برخی کتاب های خویش از جمله الرسالة از واژه الکتاب و کتابنا و یا البغدادی یا کتاب البغدادی برای الحجة استفاده فرموده که توسط شاگردشان حسن زعفرانی به الحجة موسوم گشته  و کتاب های دیگر این امام بزرگوار توسط شاگردان ایشان به نام های مختلفی که امروز شناخته می شوند، نامیده شده اند. 

روش نگارش امام شافعی(ره)

کتاب های امام شافعی ره به سه روش تصنیف شده است یا خود ایشان با دستان مبارک آنها را تصنیف فرموده، یا به شاگردان املاء نموده و یا شاگردان او از مطالب مطروحه ایشان در حلقه های درس استفاده نموده و بصورت کتاب ارایه داده اند.

1- روش اول

امام شافعی ره گاهی بنا به درخواست علمای دیگر - مانند الحجة که به درخواست علمای حدیث آن را نوشت و یا الرسالة که به درخواست عبدالرحمن بن مهدی نوشته شد،- در موضوعی کتاب می نوشت و گاهی خود بنا بر ضرورتی که احساس می نمود نسبت به ثبت و ضبط علوم و معارفی که طی سالها تدریس، تحقیق، سفرهای علمی و کار اجرایی (مثلا منصب قضاوت در یمن) بدست آورده بود اقدام می نمود. در این روش او گاهی بدون نیاز به مراجعه به منابع دیگر از روی محفوظات خویش مانند نوشتن المبسوط اقدام به نوشتن می نمود و گاهی با مراجعه به منابع مختلف اقدام به نوشتن کتاب می نمود. تصنیف کتاب بصورت ویژه در مصر در دستور کار امام شافعی ره قرار گرفت ایشان تصمیم گرفت تمامی محفوظات و معلومات خویش را بر روی لوح و کاغذ بیاورد برای همین در مصر همه اوقات بعد از ظهر و ساعاتی از شب را برای تألیف کتاب های جدید و بررسی و بازنویسی نوشته های پیشین خویش صرف  نمود.

دست نویس های او در مصر بالغ بر دو هزاربرگ یعنی چهار هزار صفحه که با عنوان الام منتشر شد و در جای خود به آن پرداخته خواهد شد.  شافعی در نوشتن سریع بوده ابن حجر از قول یونس بن عبدالاعلی از دیگر شاگردان شافعی می آورد: شافعی کتابی را در شش ساعت تألیف می نمود. 

بیهقی و ابن حجر به نفل از حرمله از شاگردان شافعی در این خصوص می آورند:امام شافعی در پای این ستون (ستونی در مسجد جامع فسطاط) بر گلیم کم کرک با حالتی خمیده می نشست و قلم در دست و دوات در پیش، دفترها و کتاب هایی را باز می نمود و با نگاهی به این و گاه به آن و درنگ و تأمل شروع به بازنویسی نوشته های قبلی  و یا نوشتن یا را می نمود و در چهار سال در مصر این تألیفات را پدید آورد. 

امام نووی نیز به نقل از ربیع بن سلیمان نقل کننده آثار شافعی می آورد: بسیار وقت امام شافعی را می دیدم که وقتی شبها به منزل باز می گشت عبا را دور خودش می پیچید و بر پارچه گلیم مصری پای چراغی کوچک می نشست و تکیه بر متکا قلم در دست مرتب کتاب می نوشت.  

رازی ابن ابی حاتم نیز به نقل از حمیدی شاگرد دیگر امام شافعی که در سفر مصر همراه او بوده می آورد: در خانه ای سکونت داشتیم که امام شافعی در طبقه بالا و ما در طبقه وسط می نشستیم و اغلب شب ها وقتی بعد از خواب و استراحت از اطاق بیرون می رفتم چراغ اتاق شافعی را روشن می دیدم.شبی که برای کاری خدمتگزار را صدا زدم امام شافعی با شنیدن صدای من از من خواست بالا بروم وقتی وارد اتاقش شدم دیدم در این دیرهنگام پای چراغ کوچکی نشسته و قلم در دست کتاب می نویسد عرض کرذدم ای اباعبدالله تا این وقت شب چرا دست از کار نکشیده ای فرمود: معنی حدیث و حکم و جواب مسأله ای به ذهنم رسید  ترسیدم که تا فردا آن را از یاد ببرم برای همین چراغ را افروخته و آن را یاداشت نمودم.  

بیقهی به نقل از ربیع بن سلیمان مرادی شاگرد و نقل کننده آثار شافعی می آورد: شافعی در مصر شب را به سه قسمت تقسیم نموده بود قسمت اول کتاب می نوشت قسمت دوم سرگرم نماز و مناجات و عبادت بود و قسمت سوم می خوابید. شافعی در مصر هرگاه کتابی را با قلم خویش به پایان می رساند، دوستش ابن هرم آنرا بازنویسی یا همان ویراستاری امروز ) نموده آنگاه بویطی - شاگرد و جانشین شافعی بعد از او – در محضر استاد آن کتاب را برای شاگردان حلقه درس می خواند و شاگردان از روی نسخه ابن هرم نسخه ای برای خویش می نوشتند الام به همین روش تصنیف شده است.

شافعی علاوه بر نگارش کتاب های جدید در مصر نسبت به بازنگری آن دسته ازآثار قبلی که نیاز به تصحیح داشت اقدام  و آنها را بازنویسی نمود به عنوان مثال از بیست و اندی کتاب قدیمش جز پنج کتاب زیرمجموعه الام(الصیام، الرهن الاجارة، الصداق، الحدود و کتاب الجنائز) همه از جمله الرسالة را بازنگری، اصلاح و منتشر ساخت. 

ادامه دارد


up email pdf word plus minus reset color
گروه: اجتماعی
شماره روزنامه: 2956
تاریخ :1397/01/18 ساعت 09:12:43
تعداد بازدید: 21
نظر دیگر کاربران درباره این خبر...
بدون اطلاعات
نظر شما چیست؟


شما کاربر محترم، با استفاده از فرم زیر می توانید نظر خود را برای روزنامه ارسال نمایید. نظر شما پس از تائید مسئولین روزنامه در همین قسمت قرار خواهد گرفت.
باتشکر
نــام: * متن نظر:
   
 
 
  
   
نام خانوادگی:  
رایــانـامـه:  
سایت/وبلاگ:  
محرمانه ماندن مشخصات  
 
کد امنیتی